Kiến thức nhiếp ảnh: Ảnh ý tưởng

Ảnh ý tưởng có hai quan điểm trái chiều, một là thể loại ảnh chụp truyền thống nhưng có ý tưởng rõ ràng, sâu sắc và thể loại được xây dựng trên cở sắp đặt các hiện vật, hoặc cắt ghép ảnh để tạo nên một tác phẩm có ý tưởng rõ ràng.

>> Kiến thức nhiếp ảnh: Ngôn ngữ tạo hình
>> Kiến thức nhiếp ảnh: Tác phẩm ảnh với thực tiễn cuộc sống
>> Kiến thức nhiếp ảnh: Bố cục tạo hình trong ảnh
>> Kiến thức nhiếp ảnh: Tạo hình của ánh sáng và màu sắc
>> Kiến thức nhiếp ảnh: Sự cân bằng màu sắc

Ảnh “Ý tưởng” cho đến nay có nhiều ý kiến tranh luận khác nhau. Tựu chung có hai quan điểm trái chiều: Một bên cho rằng ảnh chụp truyền thống nhưng có ý tưởng rõ ràng, sâu sắc đều được gọi là ảnh ý tưởng. Ngược lại, nhiều người lập luận rằng ảnh ý tưởng là một thể loại được xây dựng trên cơ sở sắp đặt các hiện vật, hoặc cắt ghép ảnh để tạo nên một tác phẩm có ý tưởng rõ ràng, mà chụp theo truyền thống thì không thể thể hiện được ý tưởng của tác giả.

Với ý kiến cho rằng “chụp theo truyền thống có ý tưởng rõ ràng đều được gọi là ảnh ý tưởng”, có phần chưa hoàn toàn chính xác. Bởi, đã là tác phẩm văn học nghệ thuật nói chung và nhiếp ảnh nói riêng thì bao giờ cũng mang một nội dung nhất định. Đó chính là ý tưởng của tác phẩm, nói đúng hơn đó là ý tưởng của tác giả. Để hiểu rõ hơn nữa thể loại ảnh ý tưởng (một khái niệm mới) ta hãy tìm hiểu sâu về lịch sử nhiếp ảnh thế giới.

Ông Tatlin ở nhà - ảnh: Raoul Hausmann

Vào năm 1920, nhằm nói lên sự phấn đấu đầy gian khổ của các nhà phát minh sáng chế máy móc, làm việc cật lực, nhưng vẫn túng thiếu, nên nhà nhiếp ảnh Raoul Hausmann đã sáng tạo ra bức ảnh “Ông Tatlin ở nhà” (Tatlin at Home). Raoul nói: Một hôm bỗng nhiên có một khuôn mặt đàn ông đập vào mắt, tự nhiên ông liên hệ đến ông Tatlin người Nga, nhà sáng tạo ra máy móc. Raoul liền lấy một bức ảnh chụp đuôi chiếc tàu thủy, với chân vịt to, ông dán bức ảnh ở thế thẳng đứng lên bức tường phía sau. Nhà nhiếp ảnh nghĩ rằng người đàn ông này còn muốn đi xa hơn nữa trong sự nghiệp của mình, nên Raoul dán luôn tấm bản đồ vùng Pommern lên tường bên trái.

Cuối cùng Raoul cho rằng một nhà sáng tạo máy móc như ông Tatlin chẳng giàu có gì, nên ông cắt hình một người đàn ông từ tạp chí Pháp đang đi, với vầng trán đầy lo âu về khoản tiền đóng thuế, ông này đã lộn túi quần, nhưng chẳng có xu nào dính túi.

Theo Raoul, bức ảnh tạm đủ ý nghĩa, nhưng hình như còn thiếu một chút gì bên phải, nên Raoul liền vẽ thêm một nhóm thợ may vào bức ảnh. Nhưng nhà nhiếp ảnh vẫn cảm thấy thiêu thiếu một cái gì đó, nên ông liền cắt hình ảnh các cơ quan nội tạng của cơ thể con người ở cuốn sách giải phẩu, rồi dán nó lên bức ảnh bán thân hình người.

Rõ ràng để thể hiện bức ảnh ý tưởng này tác giả đã kết hợp cắt dán ảnh và hình vẽ, để tạo nên ý tưởng.

Năm 1923, Hanna Hoech cho ghép hai nhân vật trùm tư bản công nghiệp cầm các bộ phận máy móc trong tay. Giữa những cái đầu bị chặt của họ, tiếp đó có một khẩu súng cực lớn, cò súng bị gãy. Hậu cảnh là một bức không ảnh chụp một tổ hợp công nghiệp khổng lồ của một thành phố bên cạnh là một cổ bánh xe cực lớn, một chiếc xe tải kéo rơ móc chạy trên đường. Bức ảnh tố cáo sự phát triển quá mức của chủ nghĩa tư bản.

Ảnh ý tưởng của Hanna Hoech

Năm 1932, John Hearfiel, một nhà báo bình luận chính trị, đã ghép bức ảnh, đầy ý nghĩa sắc bén, để lên án vụ thảm sát ở Geneve ngày 27/11/1932 do phát xít Đức thực hiện. John đã dùng hình ảnh con chim bồ câu trắng (tượng trưng cho hòa bình) bị một lưởi lê (tượng trưng cho chiến tranh) đâm xuyên. Hình này được John ghép trước bức ảnh tòa nhà Quốc hội Phát xít Đức Quốc xã (có cắm lá cờ thập ngoặc). Góc bên trái phía trên, John cho bắn dòng chữ “Ở đâu có chủ nghiã tư bản, ở đó không có hòa bình” (Wo das Kapital lebt, kann der Friede nicht leben). Để tạo nên bức ảnh này, John không chỉ dùng ảnh ghép, mà còn dùng cả ngôn ngữ.

Như vậy, qua một số thí dụ trên cho thấy, để mở rộng phạm vi cảm thụ về nhiếp ảnh, các tác giả đã đi tìm một phương pháp thể hiện mới, nhằm mở rộng khả năng diễn đạt của nhiếp ảnh đối với những vấn đề thuộc phạm trù tư duy trừu tượng của con người. Chẳng hạn để diễn tả về hậu quả phá hoại môi trường như đốt rừng, chặt phá rừng đầu nguồn… không chỉ gây ra lụt lội, lũ quét, phá hoại mùa màng hôm nay mà còn hủy hoại cuộc sống của con người nhiều thế hệ sau. Tác giả Phạm Quang Sáng đã xây dựng tác phẩm “Thảm họa”, bằng cách dùng một ảnh chụp rừng bị đốt cháy (phá hoại môi trường), ghép với chân dung một cháu bé (thế hệ tương lai) đang khóc thét lên. Rõ ràng bức ảnh cho thấy nếu môi trường bị phá hoại, nó không chỉ gây tác hại hôm nay mà còn gây hậu quả to lớn trong lai.

Khô cằn - ảnh: Vũ Đức Huy

Về loại ảnh sắp đặt, trước đây đã có tác giả dùng một chiếc mũ sắt, bị đạn bắn thủng, đặt trên một dàn dây thép gai (chiến cụ), đã được người Việt Nam tận dụng làm ổ cho gà mái đẻ trứng. Cố nghệ sỹ Trần Cừ thể hiện tác phẩm “Sức sống” bằng cách nhặt một mảnh bom vỡ, hình các cánh hoa, ở giữa các cánh bom ông đặt cụm hoa đang nở, để nói lên dù giặc Mỹ với ý đồ đưa miền Bắc Việt Nam “trở lại thời kỳ đồ đá”, nhưng người Việt Nam quyết vượt qua khó khăn để vươn lên sống và chiến đấu cho nền độc lập tự do thống nhất của Tổ quốc.

Qua sự phân tích trên cho thấy “Ảnh ý tưởng” là một thể loại mới nhằm tái hiện những khái niệm, những ý đồ trừu tượng mà với phương pháp chụp truyền thống tự nhiên không thể nào thể hiện được. Muốn mô tả được những khái niệm đó chỉ còn cách sắp đặt, hoặc cắt ghép ảnh kết hợp với hội họa và ngôn ngữ. Có như vậy nhiếp ảnh mới mở rộng khả năng thẩm mỹ thị giác cho người xem.

Vì thế về nội dung thể loại ảnh này bao giờ cũng mang một ý tưởng sâu sắc , nên người ta gọi nó là ảnh ý tưởng hoặc ảnh ý niệm. Về hình thức, nó là loại ảnh sắp đặt hay ghép ảnh, có thể kết hợp với hội họa và ngôn ngữ, nó giống như tranh cổ động (áp phích), hay tranh đồ họa, nên có người gọi là ảnh áp phích, hoặc ảnh đồ họa.

Về loại ảnh này người ta không quan tâm đến các luật của nhiếp ảnh, như luật xa gần, luật phối cảnh…, điều quan trọng là qua bố cục của ảnh nói lên được ý tưởng của tác phẩm.

Theo Điện Tử Tiêu Dùng

Link to full article